A A A

WIADOMOŚCI Z CHIRURGII OGÓLNEJ

1. O PRACY PIELĘGNIARKI NA ODDZIALE CHIRURGICZNYM, JEJ POSTAWIE I STOSUNKU DO CHOREGO Słowo „chirurgia" wywodzi się od greckiego cheir ■— ręka i eigon — czyn, działanie. Według znaczenia pierwotnego jest to więc dział medycyny, w któ­rym najważniejszą rolę spełnia działanie za pomocą rąk. I rzeczywiście, wyko­nywanie operacji stanowi istotną część składową chirurgii. Myliłby się jednak ten, kto przypuszczałby, że współczesna chirurgia polega wyłącznie na opero­waniu. Równie ważną, a niekiedy ważniejszą jeszcze, część chirurgii stanowi rozpoznawanie chorób chirurgicznych i to, co w nowoczesnej chirurgii wysuwa się na pierwszy plan — przygotowanie przedoperacyjne chorego i opieka po­operacyjna. Rola pielęgniarek na oddziale chirurgicznym jest bardzo ważna i odpowie­dzialna. Nawet najlepiej wykonana operacja nie przyniesie pozytywnych re­zultatów, jeśli chory nie będzie do niej należycie przygotowany i nie zapewni mu się należytej opieki po zabiegu. Pielęgniarka bowiem spędza przy chorym długie godziny dnia i nocy, kiedy nie ma przy nim lekarza, pielęgniarka sygna­lizuje lekarzowi zbliżające się niebezpieczeństwo, pielęgniarka wreszcie, mając najbliższy kontakt z chorym, może najlepiej poznać jego potrzeby, obawy i wie­le innych czynników odgrywających ważną rolę w procesie zdrowienia. Praca lekarza i pielęgniarki uzupełniają się w harmonijnym współdziałaniu. Pracę pielęgniarki powinny cechować najgłębsze poczucie odpowiedzialności i największa skrupulatność w wykonywaniu zleceń lekarskich. Właściwe po­dejście do chorych, takt, cierpliwość, wyrozumiałość, spokój i nie dająca się niczym zakłócić pogoda ducha — to warunki, które powinna spełniać każda pielęgniarka, ale szczególnie w chirurgii są to walory nieodzowne. Chorzy mogą być kapryśni, niecierpliwi, niekiedy bywają nawet niegrzeczni. Pielęgniarka nigdy nie może być ani kapryśna, ani niecierpliwa; nigdy też nie wolno jej być niegrzeczną. Choremu wolno kaprysić czy być niecierpliwym, gdyż jest on chory, zadaniem pielęgniarki jest wpływać na niego uspokajają­co. Należy pamiętać, że to, co dla niej jest zwykłą, codzienną pracą, chory pojmuje nieraz jako wyrok życia lub śmierci. A jeżeli jakiś chory jest szczególnie „trudny" i drażliwy, jeżeli przy byle błahej okazji powstają nieporozumienia, pielęgniarka powinna zwrócić się do lekarza salowego z prośbą o pomoc. Niechaj jednak wystrzega się „wymie­rzania sprawiedliwości" przez stosowanie jakichś sankcji wobec chorego! Zro­zumienie stanu psychicznego chorego oraz właściwe pojmowanie swoich obo­wiązków pozwoli pielęgniarce na ocenę, że nawet agresywność chorego nie uwłacza jej godności osobistej. Zarówno lekarz, jak i pielęgniarka muszą w swej codziennej pracy znosić ze strony chorych nieraz znacznie więcej przy­krości niż ludzie pracujący w innych dziedzinach, poza służbą zdrowia. Albo­wiem chorego nigdy nie można porównać z petentem załatwiającym sprawę w urzędzie. 9 Nadmanganian potasowy (Kalium hypermanganicum). Stosowany jest do odkażających kąpieli w postaci fioletowych kryształków łatwo rozpusz­czalnych w wodzie. Barwa roztworu powinna odpowiadać barwie czerwonego wina.

  • CHEMICZNE ŚRODKI ODKAŻAJĄCE (PRZECIWGNILNE, ANTYSEPTYCZNE)

    Liczba używanych w chirurgii środków odkażających jest bardzo znaczna. Wciąż pojawiają się nowe preparaty. Tutaj zostaną podane niektóre ważniejsze środki chemiczne. Kwas karbolowy — posiada dziś już tylko znaczenie historyczne. L i z o 1 — połączenie krezolu z mydłem. Płyn ciemny, o charakterystycznym zapachu. Używany jest do zmywania podłóg, wanien itp. Alkohol etylowy — hamuje rozwój zarazków. Rozczyny 70—9C° po­siadają pewne właściwości bakteriobójcze. Sublimat — ma stosunkowo duże działanie bakteriobójcze. Niszczy jed­nak narzędzia metalowe i drażni skórę. Stosuje się roztwory V2—l°/oo. Jodyna — nalewka jodowa, czyli alkoholowy roztwór jodu. Jodyna 10"/o niszczy naskórek. Do odkażania skóry stosuje się roztwór 5%. Merkurochrom, zieleń brylantowa, kwas pikrynowy — roztwory te używane są do odkażania skóry.

  • CZYSTOŚĆ CHIRURGICZNA W PRAKTYCE

    Podstawową zasadą jest tutaj to, by wszystko, co styka się z raną operacyjną bezpośrednio lub pośrednio, było na pewno wyjałowione. Wielki postęp, jaki dokonał się w chirurgii w ostatnich kilkudziesięciu latach, związany jest z wprowadzeniem do chirurgii zasad aseptycznego operowania. Zasad aseptyki daje się łatwo przestrzegać, jeśli chodzi o materiały wytrzymałe na wysoką tem­peraturę, jak narzędzia metalowe, szklane, bieliznę, materiał opatrunkowy itd. Ogrzewa się je do temperatury 120—134°. Inne przedmioty niewytrzymałe na wysoką ciepłotę czyści się mechanicznie oraz dezynfekuje środkami chemicz­nymi. 14 było zwalczyć drobnoustroje istniejące w ranie lub otoczeniu za pomocą środ­ków chemicznych. Okazało się później, że Lister zbyt wielką wagę przypisywał drobnoustrojom zawartym w powietrzu. Dziś wiadomo, że zakażenie z powietrza, aczkolwiek możliwe, nie stanowi na sali operacyjnej głównego niebezpieczeństwa. Zasadni­cze niebezpieczństwo tkwiło w posługiwaniu się nie wyjałowionymi narzędzia­mi, czy też brudnymi rękami. Poza tym początkowy entuzjazm, z jakim powita­no opatrunek karbolowy, ochłódł, kiedy stało się znane ujemne działanie kwasu karbolowego na tkanki. Okoliczności te jednak w niczym nie umniejszają wiel­kich zasług Listera. Właściwy przełom w walce z zarazkami zostaje dokonany dopiero w 1877 r. dzięki francuskiemu chemikowi i bakteriologowi Pasteurowi, przez wprowadze­nie zasad aseptyki, czyli postępowania bezgnilnego. Usiło­wania idą tu w tym kierunku, by nie dopuścić bakterii do rany, a nie w kierun­ku zwalczania zarazków już istniejących w ranie. Dlatego wszystko, cokolwiek ma się z raną zetknąć, zostaje uprzednio wyjałowione, tj. poz­bawione bakterii za pomocą środków fizycznych, jak wrząca wo­da, para wodna, mechaniczne oczyszczanie, płomień itd. Dąży się, by sala opera­cyjna była utrzymana w pedantycznej czystości, by było w niej jak najmniej kurzu i możliwości zakażenia. Antyseptyka polega zatem na odkażaniu za pomocą chemicznych środków odkażających, aseptyka zaś na wyjaławianiu za pomocą fizycznych środków, ale nie wpływa na te zarazki, które już dostały się do rany. Nie ma tu więc przeciwstawienia obu sposobów postępowania, ale przeciwnie — oba te sposo­by uzupełniają się wzajemnie i wspierają. Dzisiaj stosuje się postępowanie zarówno aseptyczne, jak i antyseptyczne. Wynalezienie sulfonamidów i antybiotyków stanowi jak gdyby drugą erę antyseptyki. Będzie o tym mowa w rozdz. 8 i 9.

  • FIZYCZNE ŚRODKI STOSOWANE W POSTĘPOWANIU BEZGNILNYM (ASEPTYCZNYM)

    Najważniejsze środki stosowane tutaj to: wysoka temperatura wody wrzącej, wysoka temperatura pary wodnej bieżącej, pod ciśnieniem, oczyszczanie mechaniczne. Z innych mało używanych i mniej pewnych sposobów wymienić należy: wysoką temperaturę płomienia, wysoką temperaturę suchego gorącego powietrza. Woda wrząca zabija zarazki po 5 min. Najbardziej odporne zarodniki giną po 2,5 godz. Para wodna nasycona (tj. bez domieszki powietrza), bieżąca, pod ciśnieniem 1 atmosfery osiąga temp. 100°, pod ciśnieniem 1,4 atm —■ 109,6°, przy 2,5 atm — 134° itd. Stosuje się ją w autoklawach. Oczyszczanie mechaniczne odgrywa ważną rolę. Mycie rąk przez operującego i jego pomocników, oczyszczanie narzędzi przed ich gotowaniem płukanie jamy ustnej, pochwy, odbytnicy, żołądka, pęcherza moczowego — oto przykłady szerokiego stosowania tego sposobu odkażania. Płomień — jeśli chodzi o działanie odkażające — może okazać się za­wodny. Wypalanie misek przez wylanie alkoholu i zapalenie go nie powoduje wyjałowienia. Niekiedy, dla zaoszczędzenia czasu, stosuje się wypalanie na­rzędzi w płomieniu. Suche gorące powietrze może być zawodne, chyba że stosowane są specjalne aparaty do wyjaławiania za pomocą suchego gorącego powietrza (np. elektryczne sterylizatory).

  • MATERIAŁ OPATRUNKOWY I BIELIZNA OPERACYJNA

    Gazę, watę, ligninę, opaski, rękawiczki gumowe i niciane oraz bieliznę ope­racyjną, a więc fartuchy, prześcieradła, serwety itd. układa się w specjalnych puszkach i wyjaławia w autoklawach (o czym mowa wyżej). Gazę przygoto­wuje się w ten sposób, że długimi prostymi nożycami wycina się z dużego ru­lonu gazy mniejsze i większe płatki. Mniejsze płaty gazy mają kształt prosto- 20 kąta o wymiarach 20 X 15 cm, większe płatki, czyli chustki, mają kształt kwa­dratowy i wymiary 30 X 30 cm. Brzegi pociętych płatków zawija się ku we­wnątrz. W ten sposób nia ma na brzegach strzępiących się nitek, które przy­lepiałyby się do rany. Watę i ligninę tnie się również nożycami, nie rozrywa się ich palcami i zwija w małe ruloniki. Rękawiczki gumowe należy po każdym użyciu dokładnie zmyć zewnątrz i wewnątrz wodą z mydłem, po czym osuszyć ściereczką. W tym celu należy je odwracać. Następnie rozwiesza się je, by ułatwić zupełne osuszenie. Po wysuszeniu należy je lekko wytalkować, zawi­jać każdą rękawiczkę z osobna gazą i składać parami, tak by powierzchnie gumy nie stykały się ze sobą. Zapobiega to sklejaniu się rękawiczek. Fartuchy, prześcieradła i serwety po użyciu idą do pralni, po czym składa się je w odpo­wiedni sposób. Wszystkie wymienione materiały układa się w puszkach metalowych posia­dających otwory, które dają się szczelnie zamykać. Te puszki sterylizacyjne układa się w autoklawach w celu wyjałowienia. Marek Sych

  • MATERIAŁY DO SZYCIA

    Nici powinny być mocne, możliwie gładkie i powinny wgajać się bez wywo­ływania odczynu zapalnego. Dawniej stosowany niemal wyłącznie jedwab ustą­pił miejsca w dużej mierze niciom bawełnianym lub lnianym. W ostatnich latach wprowadzono też nici z syntetyzowanego materiału, jak nylon i perlon. Nici z materiału wchłaniającego się — nici katgutowe, stosuje się do zeszywania mięśni, błon śluzowych i w stanach zakażonych. Katgut, czyli struna, został wprowadzony przez Listera. Są to nitki uzyski­wane z warstwy podśluzowej jelit baranich lub kozich. Katgut ulega wessa-niu po 8—14 dniach. Istnieją nici katgutowe od grubych do najcieńszych, które są niewidoczne gołym okiem i stosowane w operacjach neurochirurgicznych, dokonywanych pod mikroskopem. Ponadto stosuje się nierdzewny drut dla szwów kostnych.

  • ODKAŻANIE SKÓRY

    Chodzi tu zarówno o ręce operatora i jego pomocników, jak i o pole ope­racyjne. Skóra nie jest gładka, posiada liczne pory, tj, ujścia przewodów gruczołów łojowych i potowych, w głębi których mieszczą się liczne zarazki. Dlatego do­kładne odkażenie skóry jest niezmiernie trudne i idealnej jalowości nie można uzyskać.

  • Odkażanie rąk

    Operujący i jego pomocnicy powinni mieć ręce pielęgnowane, nie popękane. Nie wolno im dotykać rękami opatrunków przemoczonych ropą, gdyż zarazki ropy wnikają głęboko w skórę i trudno je później z ręki usunąć. Do opatrunków ropnych należy używać gumowych rękawiczek. 15 Ryc. 1. Najważniejsze narzędzia chirurgiczne: 1 — skalpel, 2 — proste nożyczki (ana­tomiczne), 3 — krzywe nożyczki, 4 — nożyce opatrunkowe, 5 — szczypczyki (peseta) anatomiczne, 6 —■ szczypczyki chirurgiczne ząbkowane, 7 — szczypczyki chirurgiczne, 8 — kleszczyki Kochera, 9, 10 — kleszczyki hemostatyczne, 11 — kleszczyki naczynio­we Hoepnera, 12 — zgłębnik z główką i dłuteczkiem (sonda pałeczkowa), 13 — zgłęb­nik rowkowany, 14 — zgłębnik (sonda) Kochera, 15 — haczyk na ścięgna, 16 — haczyk dla nerwów, 17 — haczyk tępy, 18 — hak ostry, 19 — hak tępy, 20 — hak tępy długi („szpatlowy"), 21 — zapinki (spinki), 22 — kleszczyki chwytne, 23 — kleszczyki Mu- 18 75 76 17 78 zeux (ginekologiczne), 24 — kleszczyki na tampony, 25 — długie hemostatyczne klesz­czyki, 26 — klem (zacisk) żołądkowy, 27 — klem (zacisk) jelitowy, 28 — imadło (igło-trzymacz), 29 — igły do szycia, 30 — igła Deschampsa, 31 —- kleszcze kostne Luera, 32 — kleszcze kostne Listona, 33 — młotek, 34 — hak kostny, 35 — ostra łyżka, 36 — dłuto rowkowane, 37 — raspatorium (skrobaczka), 38 — elevatorium, 39 — dłuto pro­ste, 40 — raspator żebrowy, 41 — kaniula (rurka) tracheotomijna, 42 — dren (sączek) szklany, 43 — dreny (sączki) gumowe różnego rodzaju, także dren ,,T". 2' 19 Kleszczyki do zaciskania naczyń krwionośnych. Istnieją tu różne typy: tępe kleszczyki Peana, ząbkowane kleszczyki Kochera i wiele innych. Haki do rozwierania brzegów rany: tępe, ostre, głębokie. Istnieją także haki samotrzymające. Dla rozwarcia klatki piersiowej przy torakotomii używa się np. mocnego haka Finochietto. Imadło, czyli igłotrzymacz służy do trzymania igieł i do szycia. Igły do szycia istnieją w najróżniejszych odmianach, od wielkich, okrąg­łych igieł, aż do najdrobniejszych okrągłych. Atraumatyczne igły nie mają uszka dla przewlekania nici, nić jest wtopiona w koniec igły. Igły te tworzą najdelikatniejsze kanały wkłucia. Do zabiegów na układzie kostnym potrzebne są dłuta, młotki, piłki, wier­tarki, szczypce kostne, łyżki, skrobaczki itp. Przytoczono jedynie najważniejsze typy narzędzi (ryc. 1). Konserwacja narzędzi powinna być nader troskliwa. Bezpośrednio po każdym użyciu należy narzędzia zmyć dokładnie wodą z mydłem, oczyścić mechanicznie szczotką, aby usunąć wszelkie resztki krwi, tkanek itd. Narzę­dzia składające się z 2 części należy rozłożyć (np. kleszczyki Peana, Kochera, nożyczki itd.). Po mechanicznym oczyszczeniu należy narzędzia wygotować w wodzie wrzącej przez 10 min., następnie osuszyć przez wytarcie czystą, miękką ściereczką. Po wygotowaniu i osuszeniu należy zamki lekko natłuścić wazeliną, po czym złożyć obie części. Tak oczyszczone, nawazelinowane i zło­żone narzędzia układa się w szafce. Pamiętać należy o tym, by w pobliżu me­talowych narzędzi nie znajdowały się związki jodu ani rtęci (np. jodyna, subli-mat, oksycyjanek rtęciowy), gdyż niszczą one narzędzia. Zardzewiałe narzę­dzia (ze stali rdzewnej) należy dać do poniklowania. Strzykawki należy po użyciu przestrzyknąć kilkakrotnie czystą wodą, rozłożyć i osuszyć. Należy je przechowywać rozłożone, tzn. oddzielnie metalowy tłok, oddzielnie zaś szklany cylinder.

  • WYJAŁAWIANIE BIELIZNY OPERACYJNEJ I MATERIAŁU DO SZYCIA

    Bieliznę operacyjną wypraną układa się w autoklawach, czyli kot­łach, w których odbywa się wyjaławianie za pomocą pary wodnej bieżącej, pod ciśnieniem. Istnieją różne odmiany autoklawów. Są autoklawy małe, prze­nośne; są urządzenia wielkie, stałe. W starszych typach uzyskiwano temperatu­rę nieco powyżej 100°. Okazało się, że istnieje szereg odmian drobnoustrojów, które giną dopiero w temperaturze ok. 120°.. Toteż obecnie uważać należy za doskonały taki autoklaw, w którym para wodna nasycona może osiągać temp. 134° pod ciśnieniem 2,5 atm. Nowoczesne urządzenia sterylizacyjne są w dużej mierze zautomatyzowane. Materiał do szycia wyjaławia się następująco: jedwab lub nici lniane gotuje się jak narzędzia. W wielu zakładach przechowuje się jedwab w roz-czynie l%o sublimatu. Katgut nie znosi gotowania. Istnieją różne sposoby jego wyjaławiania. Jeden ze sposobów polega na umieszczeniu katgutu na 8 dni w płynie Lugola, po czym przechowuje się go w 96° alkoholu. W handlu są do nabycia ampułki szklane z wyjałowionym, gotowym do użycia katgutem.

  • WYJAŁAWIANIE NARZĘDZI

    Najlepszym sposobem jest wyjaławianie w parze wodnej o temp. 134°, gdyż okazało się, że gotowanie w wodzie z sodą przez 10 min. nie wystarcza do zabi­cia szczególnie opornych drobnoustrojów. Podobnie można wyjaławiać strzy­kawki i rękawiczki gumowe. Jednakże jeszcze ciągle szeroko w użyciu jest gotowanie w wodzie w dużych naczyniach metalowych, tzw. sterylizatorach. Narzędzia wkłada się do gotującej wody. Gotuje się je przez 30 min. licząc czas od zagotowania wody. Do wody dodaje się chemicznie czystej sody (10 g/litr), co zapobiega rdzewieniu. Rozmontowane strzykawki wkłada się do przegotowanej lub przekroplonej (destylowanej) zimnej wody. Cylinder szklany strzykawki owija się gazą. Do wody nie dodaje się sody, ponieważ soda rozkłada niektóre środki znieczulające, np. nowokainę. Cystoskopy, po wyjęciu z nich optyki, gotuje się w wodzie lub wyjaławia w autoklawach. Samą optykę czyści się wodą i mydłem oraz naciera 96° alkoho­lem. Cewniki gumowe, szklane czy metalowe można wyjaławiać parą lub gotować w wodzie.

  • ZASYPKI, CZYLI PUDRY ANTYSEPTYCZNE

    Dermatol — związek bizmutowy w postaci żółtego proszku o słabych właściwościach odkażających, jest szeroko stosowany. Kseroform — również związek bizmutowy. Kwas borowy — stosowany jest w postaci białego proszku. Zasypki zawierające sulfonamidy lub antybiotyki.

  • ŚRODKI UTLENIAJĄCE

    Woda utleniona. Używa się jej do przemywania brudnych i ropieją­cych ran. W zetknięciu z ropą wyzwalający się tlen działa bakteriobójczo, a powstała piana w sposób mechaniczny delikatnie spłukuje ranę. Zazwyczaj stosuje się roztwory 3%.